De veilige club - Kennispagina

Hoe herken je grensoverschrijdend gedrag binnen je eigen club?

Wat is grensoverschrijdend gedrag?

Grensoverschrijdend gedrag is gedrag waarbij iemands persoonlijke grenzen worden overschreden zonder dat daar toestemming voor is gegeven door die persoon. Het is een brede term die verschillende vormen van ongewenst gedrag omvat, zoals:

  • Verbaal
  • Fysiek
  • Emotioneel
  • Seksueel
  • Financieel (bijvoorbeeld manipulatie)

Belangrijk is dat het hierbij niet alleen om de intentie gaat van degene die het gedrag vertoont, maar vooral om het effect ervan.

  • Of iets wel of niet grensoverschrijdend is, wordt bepaald door degene die het gedrag ervaart. 
  • De intentie van de veroorzaker is hierbij niet leidend. 
  • Het gaat erom of iemand zich door het gedrag van een ander ongemakkelijk, onveilig of gekwetst voelt.

Dit soort gedrag kan overal voorkomen, maar hangt vaak samen met machtsverschillen of ongelijke verhoudingen. Vooral jongeren, mensen met een verstandelijke beperking en andere kwetsbare groepen lopen extra risico. Zij kunnen soms minder goed hun grenzen aangeven of zich verzetten tegen ongepast of misbruikend gedrag.
 

Bij ons gebeurt dat toch niet?

En voordat je denkt ‘bij ons gebeurt dit niet’: onder amateurkunstenaars geeft 18% (bron: LKCA) aan in een jaar ongewenst gedrag te hebben ervaren. De jongste leeftijdsgroepen lijken het meest kwetsbaar, hier gaat het bijna om een kwart.


Welke vormen van grensoverschrijdend gedrag zijn er?

Grensoverschrijdend gedrag kan op uiteenlopende manieren voorkomen, zowel in het dagelijks leven als via online kanalen. Het gaat niet alleen om extreme incidenten, maar ook om gedrag dat langzaam ‘normaal’ wordt. Enkele veelvoorkomende vormen zijn:

  • Intimidatie: Iemand onder druk zetten, overheersen, schelden of angst aanjagen door overdreven controle of dreiging.
  • Discriminatie: Mensen ongelijk behandelen vanwege bijvoorbeeld hun afkomst, geslacht, seksuele gerichtheid, leeftijd, geloof of andere persoonlijke kenmerken.
  • Pesten: Iemand herhaaldelijk kleineren, buitensluiten, kwetsen of vernederen.
  • Uitsluiting: Iemand bewust buitensluiten of negeren binnen een groep of bij activiteiten.
  • Fysiek geweld: Elke vorm van lichamelijke mishandeling of ongewenste fysieke aanraking, zoals slaan, schoppen.
  • Seksuele intimidatie: Ongewenste seksuele opmerkingen, signalen of aanrakingen.
  • Seksueel misbruik: Seksueel contact zonder duidelijke instemming of toestemming, aanranding, verkrachting.
  • Machtsmisbruik: het opzettelijk gebruiken van een positie van macht om iets voor elkaar te krijgen, of de positie gebruiken om grensoverschrijdend gedrag goed te praten.

In culturele vrijwilligersorganisaties speelt machtsmisbruik vaak een sleutelrol!

Op de website van de Vereniging voor Vrijwilligerswerk vind je meer informatie over sociale veiligheid en en voorbeelden van grensoverschrijdend gedrag. 

Ga naar de Vereniging voor Vrijwilligerswerk

Grensoverschrijdend gedrag bij culturele vrijwilligersorganisaties 

Bovenstaande vormen van grensoverschrijdend gedrag komen helaas ook voor bij culturele vrijwilligersorganisaties. Aan wat voor situaties moet je dan denken? Onderstaande voorbeelden komen uit de praktijk:

  • Een choreograaf, regisseur of dirigent die dansers, spelers of muzikanten publiekelijk kleineert.
  • Iemand in een machtspositie (regisseur, choreograaf, dirigent, leraar) die (ook jongere) leden na een repetitie of uitvoering berichtjes stuurt met een flirterige of seksuele toon.
  • Een bestuurslid die een vrijwilliger onder druk zet, wetende dat de vrijwilliger geen ‘nee’ durft te zeggen.

  • Mentale druk op spelers, acteurs, dansers om te presteren. 
  • Acteurs die vanwege mentale druk scènes uitvoeren waar ze zich eigenlijk niet prettig bij voelen. 

  • Een zang- of muziekdocent die verder gaat dan ‘nodige’ aanrakingen bij fysieke correctie (denk aan ademsteun of houding)
  • Dit kan ook de andere kant op werken: een leerling kan uit boosheid een docent ergens onterecht van beschuldigen.
  • Ongewenste aanrakingen of vervelende interactie in kleedlokalen.

  • Het normaliseren van harde grappen of vernederingen. ‘Zo doen we dat nu eenmaal in onze club.’ ‘Ze moeten er maar tegenkunnen.’ ‘Het zijn tegenwoordig van die watjes.’
  • Leden of vrijwilligers die anderen binnen de club buitensluiten vanwege hun geloofsovertuiging, opvattingen, huidskleur, voorkomen etc. 
  • Reizen of tournees rondom optredens met een gezamenlijke accommodatie en vervoer zorgen ook nog wel eens voor grensoverschrijdende situaties. Dit wordt vaak versterkt als alcohol in het spel is.
  • ‘Grapjes’ maken over lichamen van dansers of acteurs. Dit kan door leden onderling gebeuren of door degene die voor de groep staat. 
  • Jonge, vrouwelijke bestuursleden die niet erkend worden door oudere mannelijke bestuursleden binnen dezelfde club. Of jonge bestuursleden die zich moeten schikken naar een bestaande werkwijze, en taken en verantwoordelijkheden niet op hun eigen manier mogen invullen. Dus niet gerespecteerd worden met hun inbreng.

  • Het gebruik van instant messaging (bijvoorbeeld via Whatsapp en Signal) kan leiden tot grensoverschrijdende situaties. Denk daarbij aan ongewenste intimiteit, buitensluiten, ‘onzichtbaar’ pestgedrag.
  • Op sociale media (zoals Facebook en Instagram) worden veel foto’s van activiteiten gepost en gedeeld. Het komt voor dat hier (moedwillig) foto’s worden gedeeld waar iemand zich niet prettig bij voelt.
  • Mailverkeer

Een voorbeeld van een meldprocedure vind je in de Toolbox van de Sesam-Academie. Op deze pagina staat, naast dit voorbeeld, nog veel meer handige informatie.  

Ga naar de Toolbox

Ben je slachtoffer, toeschouwer of misschien zelfs dader en twijfel je of er op een bepaald moment een grens is overschreden? Deze checkvragen kunnen je helpen:

  • Is er sprake van wederzijdse toestemming?
  • Is er sprake van vrije wil?
  • Voelen de betrokkenen zich vrij om ‘nee’ te zeggen?
  • Is er sprake van gelijkwaardigheid (en heeft de één niet meer macht dan de ander)?
  • Is het gedrag passend bij de leeftijd?
  • Is het gedrag passend bij de situatie?

Ben je klaar voor de volgende stap? 

Je weet nu hoe je grensoverschrijdend gedrag binnen jouw organisatie kunt herkennen. Dus: hoe zorg je ervoor dat zoiets niet gebeurt? 

Helemaal voorkomen kun je het misschien nooit. Er zijn wel een aantal stappen die je kunt zetten om de kans op grensoverschrijdend gedrag in ieder geval zo klein mogelijk te maken. 

Ga naar stap 1 - Bespreek het binnen het bestuur
 

Vragen?

Heb je vragen over deze informatie of wil je even sparren? Neem gerust contact met ons op. Het Huis voor de Kunsten Limburg adviseert en ondersteunt verenigingen, groepen en stichtingen in de amateurkunst- en erfgoedsector. Stichting Klankkleur Limburg adviseert en ondersteunt muziekverenigingen, koren en tamboerkorpsen die zijn aangesloten bij de Limburgse Bond van Muziekverenigingen (LBM), Verbindend Netwerk Koorzang Limburg (VNK-L) en de Limburgse Bond van Tamboerkorpsen (LBT). 

Huis voor de Kunsten Limburg
Huis voor de Kunsten Limburg

Algemeen

0475 399 299
info@hklimburg.nl
Het secretariaat is telefonisch bereikbaar van maandag t/m vrijdag

Culturele Wegwijzer

Terug naar De veilige club