Limburgse musea onderzoeken­ de herkomst­ van koloniale­ objecten in hun collecties

In het najaar start het museum een herkomstonderzoek naar de deelcollectie ‘Etnografica’. Een collectie die bestaat uit zeven objecten die in het verleden zijn toegeschreven aan de Senufo. Dit is een volk dat leeft in het noorden van invoorkust het zuiden van Mali en het uiterste westen van Burkina Faso.  

Museum van Bommel van Dam licht toe dat objecten van de Senufo zijn op veel verschillende manieren in Europese collecties terecht gekomen. Zo bezat ook echtpaar Van Bommel van Dam zeven dergelijke beelden en maskers. Gezien de koloniale inmenging in het bestaan van de Senufo is het belangrijk herkomstonderzoek naar deze objecten uit te voeren. Daarnaast is het van grote waarde om inzicht te verkrijgen in de handel en verzamelgeschiedenis van de objecten en hoe de Senufo destijds op de handel reageerden en hoe zij er nu tegenaan kijken.  

De deelcollectie die nu onderzocht zal worden is onderdeel van de collectie van het Amsterdamse echtpaar Maarten en Reina van Bommel – van Dam. Het echtpaar schonk hun hele collectie van maar liefst 1100 kunstwerken aan de Gemeente Venlo  hun verzameling van moderne kunst aan de gemeente Venlo. In 1971 opent het museum haar deuren en neemt het echtpaar hun intrek in de bungalow naast het museum.  

Het museum licht toe dat Maarten en Reina van Bommel van Dam ook etnografica verzamelden. Een verzameling van zo’n 200 objecten. Het echtpaar had een voorkeur voor moderne kunst met een persoonlijk verhaal en een uniek karakter. In twintig jaar tijd verzamelen, grotendeels in de periode na de Tweede Wereldoorlog, raakte hun bovenwoning aan de Amsterdamse Sarphatistraat overladen met schilderijen en werk op papier, maar ook met etnografica. In hun collectie spreekt een liefde voor de kunst, voor beeldtaal, kleur, compositie, vorm en voorstelling.  

Dankzij een financiële bijdrage van het Consortium Koloniale Collecties kan het Missiemuseum nu op zoek gaan naar de herkomst van een bijzonder Chinees erekleed. Ooit is dit erekleed waarschijnlijk meegegeven in het graf van de Chinese generaal Tianjue Zhou, die bekend werd om zijn rol in het neerslaan van de bloedige Taiping-opstand in de 19e eeuw. Op het erekleed zijn Baxian-motieven te zien, die de ‘Acht Onsterfelijken” verbeelden.  

Conservator Paul Voogt en kunsthistorica Yang Hu, promovendus in Leiden en geboren in China zullen samen herkomstonderzoek doen. Met hun unieke combinatie van lokale kennis en internationale expertise zetten zij een ambitieus traject in gang: een mix van archiefonderzoek, materiaalonderzoek en mogelijk zelfs veldwerk in China. 

Het erekleed werd in 1901 meegenomen naar Limburg door missionarissen van de Steyler Missionarissen (SVD), die in die tijd actief waren in China onder invloed van de Duitse koloniale expansie. “Hoe is dat destijds gegaan? Wat was de reden om het mee te nemen en een prominente plaats te geven in de China-vitrine van het Missiemuseum? En wat vinden ze er in China van, dat dit tapijt in ons museum hangt?”, vragenconservator Paul Voogt en adviseur Yang Hu zich af. En juist dat mysterie gaan ze samen ontrafelen.   

 Tijdens een eerste analyse is er al een tipje van de sluier opgelicht. In het kader van het onderzoek zijn er nieuwe foto’s gemaakt van het erekleed. Daarop ontdekten de onderzoekers iets verrassends: verbleekte Chinese karakters, nauwelijks zichtbaar met het blote oog, maar duidelijk leesbaar met behulp van strijklicht. “Deze tekens bleken de eerste sleutel in een grotere puzzel. De vertaling ervan vormt het startpunt van een zoektocht die niet alleen meer vertelt over het tapijt zelf, maar ook over de relatie tussen Limburg en China, toen en nu,” zegt conservator Paul Voogt.  

Het onderzoek naar dit erekleed bouwt voort op de ervaring die het museum eerder opdeed bij het herkomstonderzoek naar schedels uit Papoea-Nieuw-Guinea. Het markeert een nieuwe fase in het bewust omgaan met koloniale erfgoedstukken. “Het doel is helder: begrijpen, verbinden en daarmee de relatie tussen Steyl en Shandong nieuw leven inblazen,” eindigt Paul Voogt.