Aandacht en waardering voor het belang van kunst en de kunstenaar, vertaald naar een eerlijk tarief. Dat is in een notendop wat het kunstproject 'De Fair Practice Code: het visitekaartje voor de creatieve sector' van beeldend kunstenaar Natascha Waeyen beoogt. Het Huis voor de Kunsten Limburg organiseert in samenwerking met initiatiefneemster Waeyen een tour rondom dit project, die op verschillende plekken in onze provincie zal neerstrijken.
In deze tour draait het om het toepassen van de Fair Practice Code in de Limburgse cultuurpraktijk. De Fair Practice Code is dé gedragscode voor de kunsten, cultuur en creatieve sector en beoogt een toekomstbestendige arbeidsmarkt.
Exposure als ruilmiddel
Het idee voor het 'visitekaartjesproject' is ontstaan vanuit de praktijk. Waeyen en collega kunstenaars krijgen letterlijk vaak te horen van opdrachtgevers, “Maar dat is toch een mooi visitekaartje voor jou!?”. Waeyen dacht dan altijd, “Ja, en jullie zitten weer voor een dubbeltje op de eerste rij!”.
Wanneer het gaat om budget en prijsafspraken maken, trekken kunstenaars meestal aan het kortste eind. Het lijkt erop dat het maatschappelijke belang van kunst(enaars) nog steeds ter discussie staat. De Fair Practice Code wordt in de praktijk nog niet consequent door iedereen toegepast; sterker nog, hij is sommige (overheids)organisaties onbekend. Tijd voor wat PR dus, want Waeyen is zoals gezegd niet de enige die exposure in plaats van geld aangeboden krijgt als vergoeding voor mogelijk toekomstige inspanningen. "Zelfs vanuit de eigen sector krijgen creatieve zzp'ers niet standaard het tarief dat ze nodig hebben om van te kunnen leven, en dat ze verdienen voor de waarde die ze toevoegen. Dat is een hardnekkig en structureel fenomeen, mét consequenties," aldus Natascha. Vanuit die persoonlijke ervaring en de maatschappelijke context is het 'visitekaartjesproject' wezenlijk voor een toekomstbestendige arbeidsmarkt, waar ook de Fair Practice Code en het Huis voor de Kunsten Limburg zich voor inzetten.
Onder het minimum inkomen
Uit het recente onderzoek 'Kunstenaars stoppen niet', mede uitgevoerd op ons verzoek, blijkt dat 'veel kunstenaars, ondanks hun opleiding, zo weinig verdienen dat ze rond of onder de armoedegrens leven. Uit de enquête blijkt dat ruim de helft (57%) in 2020 een jaarinkomen had van minder dan 20.000 euro (in 2019 was dat nog 45%).' En dat terwijl er steeds meer culturele zzp'ers bijkomen.
"Kunstenaars stoppen niet, maar de positie van veel culturele zzp’ers is wel precair", schrijven Joop de Jong (Rijksuniversiteit Maastricht) en Johan Kolsteeg (Rijksuniversiteit Groningen). "Al jaren zijn er zorgen over ontwikkelingen in de cultuursector, waarbij diverse bezuinigingsrondes de infrastructuur verkleinden. Het gevolg is dat meer instellingen met een flexibele schil werken en steeds meer professionals als zzp’ er actief zijn, meer nog dan in andere sectoren gebeurt."
163 visitekaartjes
Dit voorjaar (red. 2021) vertrok Waeyen met enkele collega's naar Den Haag. De bedoeling was om af te reizen met minimaal 150 'visitekaartjes' (in het echt kunstwerkjes met het formaat van een visitekaartje). Uiteindelijk waren er op 28 februari maar liefst 163 'miniaturen' van 165 kunstenaars verzameld in een boek (red. er zitten twee duo’s bij). De kunstenaarsgroep is gemeleerd, het merendeel is beeldend kunstenaar maar er nemen ook muzikanten, mimespelers, dichters, architect enz. deel aan dit project.
De visitekaartjes zijn niet fysiek naar Den Haag gebracht, maar gebundeld in een boek en op 4 juni 2021 overgedragen aan de Tweede Kamerleden. De Tweede Kamer moet nog uitspraak doen of er op de eigen locatie ook een tentoonstelling komt. Natascha: "Wat ik hoop is dat de nieuwgekozen Tweede Kamerleden zich persoonlijk gaan inzetten voor een betere beloning voor kunstenaars."
Beeldfoto visitekaartje: Peter van Mier (c)
Boek
Van de 500 exemplaren van het boek waren er al snel nog maar 50 over. Elke kunstenaar die meedoet heeft er een gratis gekregen, net als de Tweede Kamerleden. Er is een tweede druk die vanaf nu verkocht wordt, net als een aantal mooi opgemaakte en ludieke ansichtkaarten gekoppeld aan het Fair Practice code project. De tournee en alles eromheen moet in ieder geval gaan bijdragen aan de bekendheid van de Fair Practice Code, en opdrachtgevers én kunstenaars zelf aanmoedigen om de code ook echt te gaan toepassen in de praktijk.
Kopen
Het boek 'Voor een visitekaartje op de eerste rij', met daarin 163 kunstwerken en 165 kunstenaars, is voor € 14,95 (ex porto kosten) te koop via Natascha Waeyen.
De code
De Fair Practice Code is dus een gedragscode voor ondernemen en werken in de kunst, cultuur en creatieve industrie.
De code gaat uit van 5 kernwaarden:
- solidariteit
- diversiteit
- vertrouwen
- duurzaamheid
- transparantie
De code nodigt uit tot kritische reflectie en biedt een handreiking voor hoe de sector samen tot een toekomstbestendige arbeidsmarkt en beroepspraktijk komt.
De tourdata
Als een van de opdrachtgevers van genoemd onderzoek zetten wij ons als provinciale kennis- en netwerkorganisatie in voor cultureel ondernemerschap. Vanaf 2022 krijgt dat meer vorm en inhoud, maar de Fair Practice Code tour ligt in het verlengde hiervan. Het draait allemaal om erkenning en waardering van kunst en de kunstenaars.
- 17 februari 2022 - Lumière, Maastricht
- 24 maart 2022 - Toon Hermans Theater, Sittard
- 19 mei 2022 - ECI Cultuurfabriek, Roermond (regio Midden-Limburg)
- 20 oktober 2022 - Museum van Bommel van Dam (regio Noord-Limburg)
Programma
Het programma van ongeveer een uur ziet er als volgt uit:
- Introductie van de Fair Practice Code door de Kunstenbond;
- Samenvatting onderzoeksrapport 'Kunstenaars stoppen niet' door Huis voor de Kunsten Limburg directeur Ruud van Eeten;
- Debat tussen een kunstbeoefenaar, een opdrachtgever en een beleidsmaker, per stad wisselend;
- Opening expositie met 163 miniatuur visitekaartjes (de expo is telkens ruim een week te bezoeken);
- Verkoop boek ‘Voor een visitekaartje op de eerste rij’.
Deelnemen? Dan is aanmelden noodzakelijk. Klik op de tourdata hierboven.
De Fair Practice Code Tour vindt onder voorbehoud en afhankelijk van de geldende coronamaatregelen plaats.
