Vraoge euver ’t Limburgs

18 jan 2019
deskundigheidsbevordering
streektaal

Met wat voor soort vragen over het Limburgs je zoal bij ons terechtkunt.

Als steunfunctie voor de kunsten en het erfgoed in Limburg houden wij ons ook met immaterieel erfgoed bezig. Daaronder valt ook de Limburgse streektaal met haar vele dialecten. Veel Limburgers zijn op heel veel verschillende manieren bezig met dat Limburgs. Er wordt veel geschreven in ‘t plat, bijvoorbeeld in appjes of op Facebook, een groot deel van het toneel in Limburg is in het dialect en er wordt volop gezongen in het Limburgs. Ook in de media horen en zien we regelmatig Limburgs en het bedrijfsleven maakt in toenemende mate gebruik van de Limburgse streektaal om het regionale en authentieke karakter van producten te promoten.

Dat de Limburgers veel belang aan hun streektaal hechten, wordt ook met cijfers onderbouwd. Zo liet een onderzoek dat onderzoeksbureau Flycatcher in 2016 samen met Dagblad De Limburger uitvoerde zien dat 96% van de Limburgers de Limburgse streektaal als het belangrijkste kenmerk van hun eigen regionale identiteit beschouwt.

De gevarieerdheid waarop mensen in Limburg met het Limburgs bezig zijn, genereert natuurlijk ook een grote vraag naar informatie over dat Limburgs. Veel van die vragen komen bij het Huis terecht, om specifiek te zijn bij onze streektaalfunctionaris Ton van de Wijngaard. Hij weet heel veel over de verschillende dialecten en schrijfwijzen.

"Ondanks het feit dat veel mensen graag met niet al te veel tekens, puntjes en komma’s hun eigen dialect willen schrijven, blijkt er toch grote behoefte aan teksten die zijn geschreven ‘zoals het hoort’."

Spelling

Ton: “Een groep van vragen die er met kop en schouders boven uitsteekt, betreft de schrijfwijze van het Limburgs. Ondanks het feit dat veel mensen graag met niet al te veel tekens, puntjes en komma’s hun eigen dialect willen schrijven, blijkt er toch grote behoefte aan teksten die zijn geschreven ‘zoals het hoort’. Dat is vooral het geval met teksten die een meer officieel of formeel karakter hebben en vaak scharniermomenten in het leven betreffen. Denk daarbij aan geboorteberichten, trouwkaarten, bidprentjes en teksten op grafmonumenten. In de aanloop naar vastelaovend krijg ik daarnaast ook de meer lichtzinnige spellingsvragen voorgelegd. De carnavalsperiode is niet voor niets dé tijd waarin er overal volop in het Limburgs geschreven wordt.”

Ook Limburgse gemeenten kloppen regelmatig aan bij het Huis, bijvoorbeeld met vragen over de spelling van de Limburgse varianten van plaatsnamen ten behoeve van tweetalige plaatsnaamborden. Een andere groep zijn de samenstellers van lokale dialectwoordenboeken die advies willen over de schriftelijke vastlegging van hun lokale dialect.

Onderwijs

Een tweede populaire categorie van vragen over het Limburgs heeft betrekking op het onderwijs. Zo kiezen Limburgse scholieren voor hun profielwerkstuk regelmatig een aspect van het Limburgs als thema. Dat kan variëren van onderzoekjes naar het ontstaan en de ouderdom van het Limburgs, kenmerken van de dialectgebieden binnen het Limburgs, hoe nieuwe woorden in het Limburgs worden opgenomen tot het actuele gebruik van Limburgs onder jongeren. Maar ook binnen de universiteiten is het Limburgs een gewild onderwerp van wetenschappelijk onderzoek. Ton: “Ik begeleid zo nu en dan ook studenten en promovendi en help hen bij het vinden van relevante onderzoeksliteratuur.”

Betekenis en herkomst

Vraoge euver 't LimburgsEen rubriek die meestal meer uitpluiswerk verlangt en daarom ook een extra uitdaging vormt, zijn de vragen naar de betekenis en herkomst van Limburgse woorden. Het Limburgs heeft een eigen woordenschat waarin de nodige termen voorkomen die bijvoorbeeld in het Nederlands of Duits ontbreken. Denk daarbij aan woorden als sjravele, vreigele of fiespernölle. Om op dit soort vragen een antwoord te kunnen geven, beschikt het Huis over een grote collectie naslagwerken, zoals etymologische en historische woordenboeken en een omvangrijke verzameling Limburgstalige literatuur.

Meer weten

Behalve dat je telefonisch of per mail contact kunt opnemen met onze streektaalfunctionaris, staat op www.limburgsedialecten.nl (een ‘kindje’ van het Huis) ook een overzicht waarin op veel gestelde vragen over het Limburgs een antwoord wordt gegeven. Bijvoorbeeld ‘hoe oud is het Limburgs?’, ‘hoeveel mensen spreken Limburgs?’ en ‘wat is het verschil tussen een taal en een dialect?’.

Ton van de Wijngaard

drs. Ton van de Wijngaard

streektaalfunctionaris

deskundigheidsbevordering, cultuurbeleid
streektaal
dinsdag t/m vrijdag