Van Omgevingsvisie naar Omgevingsplan

27 mei 2019
deskundigheidsbevordering, cultuurbeleid
erfgoed

De nieuwe Omgevingswet die in 2021 ingaat heeft diverse consequenties voor de gemeentelijke erfgoedtaken op het gebied van ruimtelijke ordening. Juist door kennisdeling en netwerkvorming wordt voorkomen dat gemeenten allemaal zelf het wiel moeten uitvinden. Een verslag. 

 

“Wie zijn verleden vergeet, kan geen toekomst bouwen”, zo sprak Nelleke Noordervliet in haar videocolumn tijdens de netwerkbijeenkomst van het Steunpunt Archeologie & Monumentenzorg Limburg in Roermond op 9 mei jl. Onderwerp van deze bijeenkomst was wat te doen met cultureel erfgoed in het proces van Omgevingsvisie naar Omgevingsplan. Deze bijeenkomst was de tweede in een reeks bijeenkomsten waarmee de provinciale erfgoedsteunpunten en de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed gemeenten willen voorbereiden op de nieuwe Omgevingswet die in 2021 ingaat. Daarbij komt er onder andere meer ruimte voor lokale afwegingen en besluitvorming.

Alle gemeenten moeten een Omgevingsvisie vaststellen en vervolgens een Omgevingsplan waar de regels over de fysieke leefomgeving in staan. Tijdens de bijeenkomst werd geïnventariseerd in hoeverre Limburgse gemeenten hier al mee aan de slag zijn gegaan en hun kernkwaliteiten en ‘erfgoedverhaal’ bepaald hebben. De meeste gemeenten bleken wel al bezig te zijn met hun Omgevingsvisie, maar nog niet gestart te zijn met het maken van een Omgevingsplan.

'Het verhaal van het verleden en de fysieke overblijfselen hiervan vormen het DNA van een gemeente.'

Participatie

Els Romeijn van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE) lichtte tijdens de bijeenkomst toe hoe zij gemeenten willen helpen hierbij, namelijk door het begeleiden van pilotprojecten en het delen van kennis over hoe gemeenten cultureel erfgoed kunnen inzetten als participatie-instrument voor hun Omgevingsvisie. Het verhaal van het verleden en de fysieke overblijfselen hiervan vormen immers het DNA van een gemeente. Romeijn lichtte ook toe hoe de RCE invoeringsondersteuning biedt met het Digitaal Stelsel Omgevingswet.

Vervolgens gaf Har van der Borgh van Buro4 een presentatie over hoe hij het nieuwe erfgoedbeleid in de gemeente Stein zodanig wil vormgeven dat dit ‘Omgevingswetproof’ is en dat erfgoed goed geborgd wordt. De moeilijkheid daarbij is echter dat het nog aan goede voorbeelden ontbreekt, omdat de Omgevingsplannen pas over tien jaar klaar moeten zijn. Hoewel 2029 nu nog ver weg lijkt, moet in veel gemeenten nog heel veel gebeuren. Zijn tip: begin op tijd! Ook gaf hij een aanzet voor een routeplan in vier stappen: 1. voorbereiding; 2. inventarisatie en selectie; 3. ontwikkelen van beleid en (Omgevings-)visie (2026) en 4. bescherming in Omgevingsplan en uitvoeringsinstrumenten (2029).

Sabine de Jong van IKL Limburg ging dieper in op de rol van burgerparticipatie bij het maken van een landschapsbiografie. Ze liet een voorbeeld zien waarbij betrokken burgers een fietstocht maakten door een gebied en hierbij in de gelegenheid werden gesteld om hun verhalen te vertellen bij verschillende landschapselementen. Een dergelijke landschapsbiografie kan gebruikt worden voor het inventariseren van de kernkwaliteiten en vervolgens weer als basis dienen voor een gemeentelijke Omgevingsvisie.

Kaarten

Tijdens de bijeenkomst vertelde Paul Schokker namens de Provincie Limburg ook hoe de Provinciale Omgevingsvisie vorm krijgt. Hij wilde ook nadrukkelijk van de aanwezige gemeenten horen hoe zij denken dat monumenten en hun omgeving een plek moeten krijgen hierin. Moet de instructie voor het hergebruik van monumenten bijvoorbeeld harder? En hoe kan de informatie op de Erfgoedkaart goed benut worden?

Tot slot werd in groepen gezamenlijk een routekaart gemaakt voor het proces van Omgevingsvisie naar Omgevingsplan. Hierbij werden tips en adviezen gegeven voor het maken van de vertaalslag van Omgevingsvisie naar Omgevingsplan en de rol van erfgoed hierin. Ook werd ingegaan op vragen als: Wat is het draagvlak binnen de gemeente? En hoe laat je het dan doorwerken in de uitwerking? Welke rol spelen participatie van burgers, de omgeving van monumenten en de `Staalkaarten Omgevingsplan' hierbij? Met behulp van de routekaart werd dat proces in beeld gebracht en gemarkeerd met diverse haltes.

Behalve diverse interessante discussies, leverde de bijeenkomst veel inspiratie voor het borgen van erfgoed in het kader van de nieuwe Omgevingswet.

Marion Zijlema

drs. Marion Zijlema

consulent steunpunt archeologie & monumentenzorg limburg

deskundigheidsbevordering, cultuurbeleid
erfgoed
even weken: maandag, dinsdag, donderdag, oneven weken: dinsdag, woensdag, donderdag