Special Arts pilot

24 mrt 2020
cultuurparticipatie, cultuureducatie
beeldende kunst

Een pilotproject van het Huis, Stichting Special Arts en de Limburgse Centra voor de Kunsten. 

Het Huis voor de Kunsten Limburg vindt inclusie heel belangrijk. Mensen met een handicap moeten onderdeel kunnen uitmaken van de maatschappij. En gezamenlijke kunstbeoefening kan voor mensen met een handicap bijdragen aan het opheffen van het isolement.

Vandaar dat het Huis samen met Special Arts en de Limburgse Centra voor de Kunsten een pilotproject organiseerde waarbij mensen met en zonder handicap samen workshops volgden en een expositie samenstelden. Het pilotproject vond in 2019 plaats in Maastricht, Venray, Kerkrade, Landgraaf en Weert.

Workshop Special Arts Vrije Akademie ZOM in Kerkrade

Een kort verslag van de workshop bij de Vrije Akademie ZOM in Kerkrade (met dank aan Kunstmagazine pArt).

In het schilderlokaal van Fia Pinkers staan twaalf schildersezels in een kring opgesteld. In het midden staat een tafel met daarop een aantal objecten als een stilleven bij elkaar: dieren, een schoen, een waaier, een masker, een poppetje, fruit en bloemen. Daarnaast een tafel met materialen: rood A4 papier, dubbelgevouwen velletjes lichtblauw papier waar een vierkant uit is geknipt en heel veel verschillende kwasten.

Cora is de eerste cursist die arriveert. Ze is een van de vaste leerlingen evenals Myrthe en Marga. Gastcursisten Suzanne, Sylvia, Karin en Marleen arriveren met hun begeleider. Ook Benjamin heeft een zorgbegeleider bij zich, die ervoor zorgt dat hij zich op zijn gemak voelt.

Fia begint haar les door alle leerlingen in de binnenring tussen de ezels te vragen. Ze laat hen door het vierkant in het blauwe papier naar de compositie kijken en vraagt hen om er een object uit te kiezen dat ze met potlood op het rode papier moeten tekenen. Als dat klaar is, kiezen ze op dezelfde manier een ander stuk en tekenen dat erbij. Daarbij mag het ene ding over het andere getekend worden, het hoeft niet netjes naast elkaar. Voor de mensen waarvoor het zelf reproduceren van de voorwerpen te ingewikkeld is, heeft ze sjablonen neergezet. De cursisten hebben de keuze uit vissen of zeepaardjes.

Na het tekenen, wordt het ontwerp op het doek geschilderd. Konden ze op papier nog zelf de omtrekken tekenen, op het schilderdoek laten de vier dames dat liever aan de begeleider over. De vaste cursisten kleuren eerst de achtergrond, de vier dames wijzen waar hun vis of zeepaardje op het nog ongeverfde doek moet komen en kleuren dan in.

Benjamin schildert een glazen vaas met bloem in een gele achtergrond. Precies zoals hij het ook op het rode papier schetste. ‘Eigenlijk werk ik nooit zo’, mompelt hij verschillende keren. De opdracht bevalt hem niet helemaal. Als hij het zat is haalt hij uit met zwarte verf en schildert daarnaast een uitbundig lachende smiley met een lijfje en een forse schoenmaat. Marga die haar stilleven tot een strak abstract werk heeft gemaakt, bewondert Benjamins ongebondenheid. ‘Ik zou willen dat ik zo vrij durfde te werken,’ zegt ze.

John, de begeleider van de vier dames, moet heel veel doen om zijn ‘meiden’ tot een resultaat te krijgen, voortekenen, overtrekken, kleuren kiezen en soms mengen, soms zelfs verf op het doek aanzetten zodat zij het zelf verder kunnen uitwerken. Toch ervaart hij de activiteit positief, omdat het hem zelf op een nieuw spoor heeft gezet. ‘Ik ben op nieuwe ideeën voor mijn eigen activiteiten gekomen.’

Aan het einde van de les worden de ezels naast elkaar in een halve cirkel neergezet. Fia bespreekt alle werken één voor één in de groep. Iedereen is even nerveus als hij of zij aan de beurt is en Fia iets vraagt over hun werk. Fia wijst de anderen in de groep op wat zij bijzonder vindt aan elk werk. Alle cursisten zien er tevreden en trots uit. Fia vraagt of iemand het mooiste werk kan aanwijzen. Dan blijkt dat een beperking valse bescheidenheid de mond snoert: Marleen wijst meteen haar eigen werk aan: ‘Die daar, met die vissen in de zee, die vind ik geweldig!’

Na de pauze krijgen alle werken een plek in de hal, waar ze een aantal weken geëxposeerd zullen blijven. Met vereende krachten wordt de expositie ingericht en zorgvuldig bekijken ze waar elk werk het beste tot zijn recht komt. Benjamin doet niet mee. Als zijn schilderij een plek moet krijgen is er enige overredingskracht nodig om hem zover te krijgen dat hij zijn werk wil ophangen. Uiteindelijk kiest hij een plek en daar mag niet meer van afgeweken worden.

Fia vertelt na afloop dat ze het aanvankelijk moeilijk vond. Ze was bang geweest dat haar vaste cursisten zich niet genoeg uitgedaagd zouden voelen door de opdracht, of dat het toch te moeilijk zou zijn voor de mensen met een beperking. Ze had daarom iets bedacht wat op allerlei niveaus uitgevoerd kon worden en dat heeft goed uitgepakt. Voor de zekerheid had ze haar vaste cursisten van tevoren verteld dat ze samen gingen werken met mensen met een beperking, ze kwamen dus voorbereid. Haar vaste cursisten kregen tijdens deze les de aandacht die ze nodig hadden, doordat de gasten eigen begeleiding bij zich hadden. Had ze alleen een gemengde groep moeten leiden, dan zou dat een grote hap uit de aandacht voor de niet-beperkte cursisten betekend hebben.

Special Arts

Tips and tricks

Wil je ook aan de slag met gemengde doelgroepen? Hierbij een aantal tips.
1.            Nodig mensen gericht uit.
Een algemene aankondiging werkt minder goed.
2.            Vertel de vaste studenten dat ze les krijgen samen met mensen met een beperking en dat de aandacht over beide groepen wordt verdeeld.
3.            Maak het theoretische praktisch.
Voorbeeld: Het helpt om onderdelen uit een stilleven uit te knippen en letterlijk over elkaar te schuiven in een collage, zodat die nageschilderd kan worden. Werk eventueel met sjablonen.
4.            Geef zorgbegeleiders goede instructies, zodat ze nuttig bezig kunnen zijn voor hun mensen, maar niet teveel inhoudelijk met het creatieve proces aan de slag gaan. Denk bijvoorbeeld aan materiaalvariaties of hulpmiddelen om op weg te helpen, zoals bijvoorbeeld sjablonen.
5.            Bekijk aan het einde van de workshops elkaars werk en laat iedereen zelf erover vertellen.

Wil je meer weten of een workshop organiseren om mensen met een handicap onderdeel uit te laten maken van gezamenlijke kunstbeoefening? Neem dan contact op met consulent beeldende kunst van het Huis voor de Kunsten Limburg, Eddy Thonon.

Eddy Thonon

Eddy Thonon MEd

consulent beeldende kunst

talentontwikkeling, cultureel ondernemerschap
beeldende kunst
dinsdag, donderdag en vrijdag