De Verenigingsmonitor

17 jun 2019
verenigingsondersteuning
theater, muziek

Muziekverenigingen, koren, schilder-, foto- en filmclubs, toneel- en dansverenigingen zijn een belangrijke voorziening voor en groot deel van de kunstbeoefening in Nederland. De vele voorstellingen, optredens en exposities die verenigingen organiseren, dragen daarnaast bij aan de leefbaarheid van dorpen, wijken en steden. Ook zijn verenigingen belangrijke plekken voor ontmoeting.

Maar helaas is er ook een ander geluid te horen. Het verenigingsleven staat onder druk. Koepelorganisaties en provinciale steunfuncties als het Huis voor de Kunsten Limburg krijgen steeds vaker en meer vragen van verenigingen die verband houden met hun toekomstbestendigheid.

De Verenigingsmonitor

Tot voor kort was er cijfermatig gezien nog maar weinig bekend over de stand van deze kunstverenigingen. Daarom startte het Landelijk Kenniscentrum voor Cultuureducatie en Amateurkunst (LKCA) in 2018 voor het eerst een grootschalig onderzoek naar de organisatiekracht, artistieke aanbod en de maatschappelijke oriëntatie van culturele verenigingen: de VerenigingsMonitor. Een welkom onderzoek waar instellingen als het Huis, koepelorganisaties en beleidsmakers hun beleid, advisering en activiteiten ten behoeve van de verenigingen op kunnen afstemmen.

Het Huis voor de Kunsten Limburg vroeg het LKCA om een rapport te maken van de resultaten van de 175 culturele verenigingen uit Limburg die deelnamen aan het landelijke onderzoek. Het rapport werd op 17 mei jl. gepresenteerd tijdens de Huisdag, een netwerk- en inspiratiedag voor het culturele veld in Limburg. Wat leert de VerenigingsMonitor Limburg ons over de voornaamste uitdagingen waar het Limburgse verenigingsleven voor staat?

VerenigingsMonitor: Limburgse resultaten

De cijfers in de VerenigingsMonitor van Limburg maken duidelijk dat vergrijzing en de geringe aanwas van (jonge)leden de belangrijkste knelpunten zijn voor het merendeel (81%) van de verenigingen. 60% van de verenigingen vergrijst. Bij het merendeel van de verenigingen bleef het ledenaantal de afgelopen drie jaar gelijk, bij 43% daalde het aantal leden. 93% van de verenigingen heeft leden van 50 t/m 64 jaar en 85% heeft leden van 65 t/m 80 jaar. De gemiddelde leeftijd in een vereniging is dus hoog. Naast het ledenbestand vormt ook het werven van bestuursleden een knelpunt. 68% van de verenigingen vindt het de afgelopen 10 jaar moeilijker geworden om bestuursleden te werven. Vergrijzing, een tekort aan nieuwe aanwas en het moeilijker vinden van bestuursleden, hebben gevolgen voor de toekomstbestendigheid van verenigingen.

Hoe kan het Huis verenigingen ondersteunen bij zaken als ledenwerving en bestuurskracht en de toekomstbestendigheid van verenigingen? Patricia Peters, coördinator Kunsten bij het Huis voor de Kunsten Limburg: ‘Een pasklaar antwoord is er niet. Iedere vereniging is uniek en iedere hulpvraag vraagt om maatwerk. Er zijn wel een aantal sleutelfactoren als het gaat om toekomstbestendigheid. Het begint met de bewustwording dat we in een tijd leven die sterk geïndividualiseerd is. Veel (jonge) kunstbeoefenaars willen zich ‘verenigen’ op ad hoc basis, op momenten dat het hen uitkomt. Kunstbeoefening op projectbasis (verbintenissen van kortere duur) en het veel meer vraaggericht dan aanbodgericht werken, waarbij de beoefenaar dus veel meer inspraak heeft op het aanbod en het aanbod beter aansluit op de behoefte van (potentiële) leden zijn zaken en structuren die goed passen bij de tijd waarin we leven. Daarnaast is het voor de toekomstbestendigheid van een vereniging van belang om de horizon te verbreden. Dat kan door samenwerkingen aan te gaan met verenigingen uit andere kunstdisciplines of sectoren. Zo’n samenwerking geeft vaak niet alleen een impuls (verbreding en vernieuwing) aan het artistieke aanbod van een vereniging, maar levert ook nieuw publiek en mogelijk nieuwe leden op.

Die samenwerking kan overigens ook op bestuurlijk of organisatorisch vlak plaatsvinden, waardoor organisatie- en bestuursdruk kan worden verlicht. Een veelgehoorde ‘uitdaging’ van verenigingen, omdat het voor verenigingen moeilijker is geworden om personen te interesseren voor een bestuursfunctie. Die druk kan overigens verlicht worden door als vereniging met werkgroepen of commissies te werken waarbij organisatorische en uitvoerende taken over meerdere personen (in wisselende samenstelling en op basis van competenties) worden verdeeld of door (afgebakende) bestuurstaken te verdelen over meerdere personen. Dat maakt het ook aantrekkelijker voor potentiële bestuursleden om ‘in te stappen’ (want: een kleinere tijdsinvestering). Wil je jonge mensen (behouden) in je bestuur? Geef ze dan vooral de ruimte om dingen op hun (vaak andere) manier te doen, neem ze serieus en sta open voor hun (vaak eigentijdse) ideeën.’

Een pasklaar antwoord is er niet. Iedere vereniging is uniek en iedere hulpvraag vraagt om maatwerk. Er zijn een aantal sleutelfactoren als het gaat om toekomstbestendigheid die we kunnen samenvatten in: bewustwording van huidige samenleving, het verbreden van de horizon middels samenwerkingen en het verlichten van bestuursdruk.

Het Huis: provinciale steunfunctie en loket

Culturele verengingen die te maken hebben met bestuurlijke, financiële, beleidsmatige, artistieke of organisatorische uitdagingen kunnen terecht bij het Huis voor de Kunsten Limburg. Als provinciale steunfunctie en loket voor verenigingsondersteuning heeft het Huis goed zicht op de uitdagingen waar verenigingen voor staan en kan het mogelijke oplossingen aanreiken. Vragen kunnen vaak al met één telefoontje of mailtje beantwoord worden. Is de ondersteuningsvraag complexer, dan maken we graag een afspraak voor een adviesgesprek. In zo’n gesprek brengt een consulent van het Huis de ondersteuningsvraag en -behoefte van een vereniging in kaart en wordt advies op maat gegeven. Het Huis beschikt zelf over de nodige expertise, maar beschikt ook over een groot netwerk en kan een vereniging indien nodig in contact brengen met externe coaches. Vragen waarvoor een vereniging bij ons terecht kan, gaan bijvoorbeeld over het opstellen van een beleidsplan, het formuleren van een lange termijn visie, financiering, het vinden van samenwerkingspartners, ledenwerving, het besturen van een vereniging, vrijwilligersmanagement, het promoten van de vereniging of een activiteit en het organiseren van projecten.

Stimuleringsregeling: Verenigingsondersteuning

Speciaal voor verenigingen die zijn aangesloten bij de Limburgse Bond van Muziekgezelschappen (LBM), Limburgse Bond van Tamboerkorpsen (LBT), Verbindend Netwerk Koorzang – Limburg (VNK-L) of Toneelhuis LFA lanceerde het Huis i.s.m. bovenstaande koepelorganisaties in april 2019 een stimuleringsregeling. Met deze regeling komen we lidverenigingen tegemoet in de kosten voor een coachingstraject waarbij wordt gewerkt aan een bestuurlijke, financiële, beleidsmatige, artistieke of organisatorische uitdaging waar de vereniging voor staat. Meer weten over deze regeling? Ga naar www.hklimburg.nl/verenigingsondersteuning of download het infoblad.

Patricia Peters

Patricia Peters MA

consulent film & fotografie en coördinator kunsten

verenigingsondersteuning, talentontwikkeling, deskundigheidsbevordering, cultuurbeleid
film & fotografie
maandag t/m vrijdag(ochtend)
Silvia Segers-Weusten MA

Silvia Segers-Weusten MA

consulent muziek

verenigingsondersteuning, talentontwikkeling, deskundigheidsbevordering
muziek
dinsdag, woensdag, donderdag
Rob Janssen

Rob Janssen BA

consulent muziek en coördinator Jeugdfonds Cultuur Limburg

verenigingsondersteuning, talentontwikkeling, deskundigheidsbevordering
muziek
maandag t/m donderdag en vrijdagochtend
Chantal Lambie - Boosten

Chantal Lambie-Boosten MA

consulent theater en fondsenwerving

verenigingsondersteuning, talentontwikkeling, financiering, deskundigheidsbevordering, cultuurbeleid
theater
Chantal wordt tijdens haar zwangerschapsverlof vervangen door Nikki Ramaekers (Toneelhuis LFA) en Marnix Mulder (verenigingsondersteuning). Neem voor fondsenwerving contact op met ons via info@hklimburg.nl of 0475 399 299.